محمد حسن گنجی

محمد حسن گنجی

دکتر محمد حسن گنجی (پدر علم جغرافیای ایران):

محمدحسن گنجی متولد ۱۲۹۱هـ..ش از دانشمندان نام آور کشور، بنیانگذار جغرافیای آکادمیک بانی سازمان هواشناسی در ایران و مرد سال هواشناسی جهان در سال ۲۰۰۱ میلادی است. وی پس از تکمیل تحصیلات متوسطه در مدرسه­ی شوکتیه­ی بیرجند، به تهران رفت و در خرداد ۱۳۱۲ موفق به اخذ لیسانس تاریخ و جغرافیا از دانشسرای عالی شد. در شهریور همان سال همراه با حدود نود نفر دیگر که بیست نفر آنان لیسانسه­های دانشسرای عالی بودند، به اروپا رفت. بعد از چهار سال اقامت در انگلستان از دانشگاه ویکتوریای منچستر، لیسانس تخصصی و ممتاز در جغرافیا (B.A.Honurs) را دریافت نمود که از جهاتی معادل فوق لیسانس محسوب می­شد. پروفسور گنجی پس از مراجعت به ایران در ۱۳۱۷هـ .ش به تدریس در دانشگاه تهران پرداخت. تا اینکه در سال ۱۳۳۱هـ..ش به آمریکا رفت و پس از دو سال تحصیل در دانشگاه کلارک واقع در شهر ورستر از ایالت ماساچوست،که از مراکز بسیار معتبر آموزش و پژوهش جغرافیا است، به احراز درجه­ی دکترا در جغرافیا نایل آمد. پس از مراجعت به تهران و گذشت چند ماه به درجه­ی دانشیاری ارتقاء پیدا کرد. ایشان تا سال ۱۳۵۴هـ..ش که بازنشسته شد و به استادی ممتاز دانشگاه مفتخر گردید، ۳۷ سال سابقه­ی تدریس متوالی داشت. در طول مدت خدمت دانشگاهی پست­های مختلفی از جمله معاونت دانشگاه، ریاست دانشکده­ی ادبیات و مدیریت آموزشی گروه جغرافیا را چندی عهده­دار بود. در سی سال اول خدمت دانشگاهی به دلایلی از جمله کمبود نیروی انسانی و عوامل اقتصادی، فعالیت­های دیگری را نیز بر عهده گرفت، از قبیل همکاری با وزارت راه که دوازده سال به طول انجامید و پنج سال آن با معاونت پارلمانی آن وزارت توأم بود. وی در این مدت به ایجاد و توسعه­ی اداره­ی کل هواشناسی و سازمان هواشناسی پرداخت. پس از بازنشستگی مسئولیت دیگری که ایجاد مجتمع آموزش عالی بیرجند بود به ایشان محول شد که سال اول بازنشستگی را به خود اختصاص داد. در سال ۱۳۸۰هـ..ش دکتر گنجی از طرف هواشناسی جهان به عنوان دانشمند سال ۲۰۰۱ هواشناسی برگزیده شد و در تاریخ ۴/۹/۱۳۸۰ لوح و جایزه­ی مربوطه طی مراسمی از طریق دبیر کل سازمان به ایشان اهدا شد.

آثار و تألیفات

پروفسور محمدحسن گنجی در رشته­های مختلف جغرافیای انسانی صاحب نظر است. اما شهرت بین المللی او بیشتر در زمینه­ی مطالعات و انتشار مقالات هواشناسی است. گنجی دارای آثار علمی فراوانی است که بیشتر به صورت مقالات علمی در مجله­های تخصصی داخلی و خارجی به چاپ رسیده­اند. از میان آثار معتبر وی، اقلیم شناسی ایرانی به زبان انگلیسی است که در سال ۱۹۵۶ میلادی در قاهره به چاپ رسید. دکتر گنجی عضو ثابت دولت ایران در سازمان­های هواشناسی جهانی بود و علاوه بر آن، مدت پنج سال ریاست هواشناسی منطقه­ی آسیا و عضویت کمیته­ی اجرایی سازمان مزبور را بر عهده داشته است (ایرانپور جزنی، ۱۳۷۱: ۹).

برخی از دیگر آثار دکتر گنجی عبارتنداز:

– جنگ جغرافیا یا روابط دول بزرگ در اقیانوسیه – بشر چیست؟ – کتب جغرافیایی دبیرستان و دبستان با شرکت گروه­های مؤلف؛- آمار بارندگی در ایران – فهرست مقالات جغرافیایی با همکاری دانشکده­ی ادبیات که در سال ۱۳۴۱ هـ .ش منتشر شده؛- اطلس اقلیمی ایران – بستر جغرافیای تاریخ ایران – تاریخ جغرافیایی اسلامی – جغرافیای ایران چهار فصل از جلد اول ایرانشهر – مطالعه ی اجمالی فرهنگ­های جغرافیایی – جغرافیا در ایران از دارالفنون تا انقلاب – ۳۲ مقاله­ی جغرافیایی و …

دیگر مشاهیر